لوکوس چیست؟

لوکوس چیست

لوکوس چیست؟

منشا تمام صفات موجودات زنده DNA است که به عنوان ماده وراثت شناخته شده. DNA از کروموزوم ها ساخته شده است و کروموزوم ها به نوبه خود از چندین ژن به وجود آمده اند. حتما تا به الان برایتان پیش آمده است که بخواهید به کسی آدرس محل خاصی را بدهید. شما ابتدا از نام بردن شهر یا منطقه خاصی از آن شروع کرده و با ذکر کردن پلاک آن محل، آدرس دادن را به اتمام می رسانید. حال متخصصین فعال در حوزه ژنتیک نیز برای پیدا کردن یک ژن خاص بر روی کروموزوم از آدرس ها استفاده می کنند تا زودتر آن را برای بررسی های مورد نظرشان پیدا کنند. سیتوژنوم در این مقاله برای شما توضیح می دهد که لوکوس یعنی چه و چطور می توان فرمول آن را خواند.

لوکوس به چه معناست؟

متخصصان ژنتیک از آدرس و نقشه های (maps) سیتوژنتیکی برای توصیف موقعیت یک ژن خاص بر روی کروموزوم استفاده می کنند. لوکوس (Locus) در واقع به معنای “محل و موقعیت” است؛ به عبارتی محل فیزیکی یک ژن یا توالی DNA دیگر بر روی کروموزوم می باشد. ما لوکوس ها را به عنوان یک خیابان در آدرس ژنتیکی در نظر می گیریم و از این طریق ژنتیک دانان را سریع تر به محل ژن خواهیم رساند (مانند خیابان ولیعصر تهران).

چگونه می توان یک فرمول لوکوس را خواند؟

همان طور که بارها گفته ایم، انسان سالم 23 جفت (46 عدد) کروموزوم دارد که 22 جفت از آن ها اتوزوم هستند و با عددهای 1 تا 22 نشان داده می شوند و 1 جفت از این کروموزوم ها به دلیل تعیین کردن جنسیت و صفات جنسیتی، “کروموزوم جنسی” نامیده و با دو حرف انگلیسی X و Y نشان داده می شوند (خانم ها XX و آقایان XY هستند). کروموزوم های سالم، دو قسمتی هستند و ژنتیک دانان هر قسمت را یک “بازو” می نامند که توسط ناحیه ای به اسم سانترومر به هم متصل می شوند. معمولا یکی از این بازوها نسبت به بازوی دیگری بلندتر است به این ترتیب بازوی بلند را به طور قراردادی “q” و بازوی کوتاه را “p” نامیدند. حالا برای اینکه بتوانیم آدرس یک ژن یا توالی خاصی را بخوانیم یا بنویسیم باید خود کروموزوم را به عنوان یک کشور در نظر بگیریم، بازوی کوتاه یا بلند آن را شهر بدانیم، محل قرارگیری ژن (لوکوس) را خیابان، باند (یا واحد) را کوچه و زیرواحد (یا زیر باند) آن ها را پلاک در نظر بگیریم. آدرس ژن ترکیبی از اعداد و حروف می باشد که از چندین قسمت تشکیل شده است:

  1. کروموزومی که ژن مورد نظر روی آن قرار دارد: اولین عدد یا حرفی که برای توصیف موقعیت ژن استفاده می شود نشان دهنده کروموزوم است.
  2. بازوی کروموزوم: هر کروموزوم بر اساس محل تنگ شدن (انقباض) به نام سانترومر به دو بخش (بازو) تقسیم می شود. طبق قرارداد بازوی کوتاهتر p و بازوی بلندتر q نامیده می شود. بازوی کروموزومی
  3. قسمت دوم، آدرس ژن است: به عنوان مثال، 5q به معنای بازوی بلند کروموزوم شماره 5 و Xp بازوی کوتاه کروموزوم X می باشد.
  4. موقعیت ژن بر روی بازوی p یا q: هنگام رنگ آمیزی کروموزوم با تکنیک های خاص آزمایشگاهی، نوارهای تیره و روشنی به وجود می آیند که لوکوس ژن را بر روی این نوارها می توان پیدا کرد. لوکوس معمولاً با دو رقم (که نشان دهنده یک منطقه و یک باند است) تعیین می شود و گاهی اوقات از اعشار و یک یا چند رقم اضافی نیز استفاده می شود.

وابسته به X یا وابسته به Y به چه معناست؟

حروف اختصاری برای پیدا کردن لوکوس ژن

گاهی اوقات، اختصارات “cen” یا “ter” نیز برای توصیف موقعیت سیتوژنتیک ژن یا همان لوکوس استفاده می شود. حروف اختصاری “Cen” نشان می دهند که ژن مورد نظر بسیار نزدیک به سانترومر است (به عنوان مثال، 16p cen به بازوی کوتاه کروموزوم 16 در نزدیکی سانترومر اشاره دارد). “Ter” مخفف terminus است که نشان می دهد ژن بسیار نزدیک به انتهای بازوی p یا q است (به عنوان مثال ، 14q ter به نوک بازوی بلند یا انتهای کروموزوم 14 اشاره دارد).

لوکوس ژن آلبینیسم یا زالی را چگونه بخوانیم؟

به مثال زیر که در مورد ژن آلبینیسم (زالی) می باشد توجه کنید (از چپ به راست بخوانید):

11q1.4-a2.1

  1. عدد 11 نشان دهنده کروموزوم شماره 11 (که یک کروموزوم اتوزوم است) می باشد.
  2. حرف q همانطور که گفته شد به معنای بازوی بلند کروموزوم است
  3. عدد 1 که بعد از q آمده است به معنای باند می باشد و عدد 4 به معنای زیر باند است.
  4. به این ترتیب لوکوس ژن مورد نظر ما بر روی بازوی بلند کروموزوم شماره 11، بین زیر باند شماره 4 از باند 1 تا زیر باند 1 از باند 2 قرار دارد.

مترجم: سارا فرخی


واژه اسپورادیک به چه معناست؟

دسته بندی : مقالات

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *