سندروم تریچر کالینز چیست و چه علائمی دارد؟

سندروم تریچر کالینز چیست و چه علائمی دارد؟

سندروم تریچر کالینز (TCS) یک اختلال ژنتیکی است که با تغییر شکل گوش، چشم، استخوان گونه و چانه مشخص می شود. با این حال میزان ابتلای فرد و علائمش ممکن است از خفیف تا شدید متفاوت باشد. عوارض ناشی از این بیماری ممکن است شامل مشکلات تنفسی، مشکلات بینایی، شکاف کام و کاهش شنوایی باشد؛ افراد مبتلا به طور کلی هوش طبیعی دارند. آزمایشگاه ژنتیک پزشکی سیتوژنوم در این مقاله به بررسی آسیب شناسی، علت و علائم این سندرم می پردازد.

سندروم تریچر کالینز چیست؟

سندروم تریچر کالینز (Treacher Collins) بیماری ژنتیکی است که بر رشد استخوان ها و سایر بافت های صورت تأثیر می گذارد. علائم و نشانه های این اختلال بسیار متفاوت است و از تقریباً غیرقابل توجه تا شدید متغیر است. TCS به افتخار ادوارد تریچر کالینز، چشم پزشک لندنی که برای اولین بار این اختلال را در ادبیات پزشکی در سال 1900 توصیف کرد، نامگذاری شده است. این بیماری همچنین با نام “دیسوستوز فک پایین” (Mandibulofacial dysostosis) یا سندرم تریچر کالینز-فرانسکتی (Treacher Collins-Franceschetti syndrome) شناخته می شود.

علائم سندروم تریچر کالینز چیست؟

سندرم تریچر کالینز (TCS) یک اختلال ژنتیکی نادر است که غالبا با ناهنجاری های متمایز سر و صورت مشخص می شود. علائم و شدت TCS می تواند از فردی به فرد دیگر حتی در بین اعضای یک خانواده به طور چشمگیری متفاوت باشد؛ یعنی برخی از افراد ممکن است به قدری خفیف تحت تأثیر قرار گیرند که تشخیص داده نشود. برخی دیگر ممکن است ناهنجاری های قابل توجهی مانند عوارض تنفسی تهدید کننده زندگی داشته باشند. توجه به این نکته مهم است که افراد مبتلا همه علائمی را که در زیر به آن ها اشاره می کنیم، نخواهند داشت. این علائم عبارت هستند از:

  • ناهنجاری‌ های جمجمه و صورت: که شامل توسعه نیافتگی استخوان ‌های گونه، آرواره‌ ها، کام و دهان است و می ‌تواند منجر به ایجاد مشکل در تنفس و تغذیه شود. ناهنجاری های TCS معمولاً متقارن هستند (تقریباً در هر دو طرف صورت یکسان) و از بدو تولد وجود دارند (مادرزادی).
  • مشکلات چشمی: افراد مبتلا به تریچر کالینز معمولاً دارای چشم‌ های مایل به سمت پایین، مژه‌ های پراکنده و بریدگی در پلک‌ های پایین به نام کولوبومای پلک هستند. برخی از افراد مبتلا دارای ناهنجاری های اضافی چشمی هستند که می تواند منجر به از دست دادن بیناییشان شود.
  • مشکلات شنوایی: از دست دادن شنوایی در حدود نیمی از افراد مبتلا رخ می دهد. این کم شنوایی ناشی از نقص سه استخوان کوچک در گوش میانی که صدا را منتقل می کنند یا به دلیل توسعه نیافتن کانال گوش است.
  • بدشکلی گوش ها: گوش های بیرونی ممکن است مچاله یا چرخیده باشند.
  • تکلم: رشد گفتار و زبان می تواند به دلیل کم شنوایی، شکاف کام یا مشکلات فک و راه هوایی به خطر بیفتد.
  • هوش: هوش مبتلایان معمولاً تحت تأثیر قرار نمی گیرد، اما ناهنجاری های مغزی و رفتاری مانند میکروسفالی و تاخیر شناختی به ندرت به عنوان بخشی از این بیماری گزارش شده است.
  • گونه تکامل نیافته: نوزادان مبتلا به TCS گونه‌ های رشد نیافته (هیپوپلاستیک) یا غایب (مالار) دارند که باعث می ‌شود این ناحیه از صورت صاف یا فرورفته به نظر برسد.
  • فک بسیار کوچک: استخوان فک پایین در مبتلایان به طور ناقص توسعه یافته است (هیپوپلازی فک پایین) که باعث می شود چانه و فک پایین به طور غیر طبیعی کوچک به نظر برسند (میکروگناتیا).
  • توسعه نیافتن گلو: نوزادان مبتلا همچنین ممکن است توسعه نیافتگی گلو (هیپوپلازی حلق) را نشان دهند. هیپوپلازی حلق همراه با توسعه نیافتگی فک پایین (هیپوپلازی فک پایین) و یا کوچکی غیرطبیعی فک (میکروگناتیا) ممکن است منجر به ایجاد مشکلاتی در تغذیه و یا مشکلات تنفسی (نارسایی تنفسی) در اوایل دوران نوزادی شوند.
  • مشکلات تنفسی مانند آپنه انسدادی: کودکان ممکن است آپنه انسدادی خواب را تجربه کنند که به معنی ایجاد وقفه های کوتاه و مکرر تنفس و حرکت هوا در طول خواب می باشد. در برخی از افرادی که به شدت مبتلا هستند، مشکلات تنفسی تهدید کننده زندگی ممکن است ایجاد شود. به عنوان مثال ناهنجاری هایی که ممکن است به مشکلات تنفسی یا تغذیه منجر شوند شامل باریک شدن یا انسداد راه های هوایی بینی (تنگی کانال یا آترزی) هستند.
  • شکاف لب و کام
  • ناهنجاری‌ های دهان و فک: که ممکن است منجر به ناهنجاری‌ های دندانی مانند عدم رشد دندان ها (هیپوپلاستیک)، یا نامرتب بودن دندان ها (مال اکلوژن)، از دست دادن دندان‌ ها (آژنزی دندان)، کدر شدن یا تغییر رنگ مینای دندان، رویش نامناسب برخی از دندان‌ های فک بالا (مولرهای فک بالا) شود.
  • مشکلات عصبی: تقریباً 5٪ از افراد مبتلا به TCS نقص رشد یا مشکلات عصبی مانند تاخیر روانی حرکتی را نشان می دهند. با این حال هوششان عموماً تحت تأثیر قرار نمی گیرد.

علت سندروم تریچر کالینز چیست؟

جهش در ژن های TCOF1، POLR1C یا POLR1D می تواند موجب ایجاد سندروم تریچر کالینز شود. جهش های موجود در ژن TCOF1 شایع ترین علت این اختلال است که 81 تا 93 درصد از کل موارد را تشکیل می دهد و جهش های ژنی در POLR1C و POLR1D باعث ایجاد 2 درصد از موارد ابتلا می شود. در افراد بدون جهش شناسایی شده در یکی از این ژن ها، علت ژنتیکی این بیماری ناشناخته است. ژن TCOF1 دستورالعمل ‌هایی را حمل می‌ کند که حاوی اطلاعاتی برای ساختن و کدگذاری پروتئینی به نام تریکل (treacle) می‌ باشد. نقش دقیق تریکل در ایجاد بیماری TCS به طور کامل شناخته نشده است. تقریباً در 60٪ از بیماران TCS، یک جهش جدید که به طور تصادفی (خود به خود) بدون سابقه خانوادگی قبلی این اختلال (جهش de novo) رخ داده می تواند موجب ایجاد علائم در فرد شود. با این حال، والدین ممکن است به طور خفیف تحت تأثیر قرار گیرند و از ابتلای خود به این اختلال خبر نداشته باشند.

آیا تریچر کالینز ارث پذیر است؟

بله! سندروم تریچر کالینز می تواند از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. در مورد TCOF1 نحوه توارث اتوزومال غالب (autosomal dominant) است، اگرچه موارد بسیار نادری از جهش های اتوزومال مغلوب (autosomal recessive) از آن نیز مشاهده شده است. جهش در ژن های POLR1B اتوزومال غالب و در ژن POLR1C اتوزومال مغلوب است و برای POLR1D می تواند اتوزومال غالب یا اتوزومال مغلوب باشد. اگر مفهوم غالب و مغلوب را متوجه نمی شوید به توضیحات زیر توجه کنید:

الگوی توارث اتوزومال غالب

  1. غالب: اختلالات ژنتیکی غالب زمانی اتفاق می ‌افتند که تنها یک نسخه از یک ژن غیرطبیعی برای ظهور بیماری لازم باشد. برای ژن های TCOF1، POLR1B و POLR1D، ژن غیر طبیعی (جهش یافته) می تواند از هر یک از والدین به ارث برسد یا می تواند نتیجه یک جهش جدید (تغییر خود به خودی ژن) در فرد مبتلا باشد. خطر انتقال ژن غیر طبیعی از والدین مبتلا به فرزندان برای هر بارداری 50 درصد است که این خطر برای کودکان دختر و پسر یکسان می باشد (بخ ه جنسیت ربطی ندارد و اتوزوم است). صرف نظر از اینکه جهش از مادر یا پدر به ارث رسیده باشد، به نظر می رسد که تاثیری بر شدت وضعیت TCS در فرزندان آنها نداشته باشد.
  2. مغلوب: اختلالات ژنتیکی مغلوب (مانند TCS ناشی از جهش ‌های POLR1C یا POLR1D) زمانی رخ می ‌دهند که یک فرد، دو ژن غیر طبیعی یکسان را برای یک صفت از هر یک از والدین به ارث می ‌برد. اگر فردی یک ژن طبیعی و یک ژن برای بیماری دریافت کند، ناقل بیماری خواهد بود اما معمولاً علائمی از خود نشان نخواهد داد. خطر این که دو والدین ناقل هر دو، ژن معیوب خود را به بچه منتقل کنند و در نتیجه فرزندی مبتلا داشته باشند در هر بارداری 25 درصد است. خطر داشتن فرزندی که مانند والدین ناقل است در هر بارداری 50 درصد است. احتمال اینکه کودک ژن های طبیعی را از هر دو والدین دریافت کند و از نظر ژنتیکی برای آن صفت خاص تحت تاثیر قرار نگیرد 25 درصد است.

شناسایی ناقل در بیماری های اتوزوم مغلوب

مترجم: سارا فرخی

Leave A Comment

*

code