تالاسمی چیست؟ علائم، انواع، آزمایش تشخیص و پیشگیری از تولد فرزند مبتلا

بیماری تالاسمی یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ژنتیکی خون در ایران است که می‌تواند از والدین به فرزندان‌شان منتقل شود. این بیماری در اثر اختلال در تولید زنجیره‌های آلفا یا بتای هموگلوبین ایجاد می‌شود و بسته به نوع و شدت آن، ممکن است بدون علامت باشد یا به کم ‌خونی شدید و نیاز به درمان‌های مداوم منجر شود. بسیاری از افراد ناقل تالاسمی هستند، بدون اینکه از وجود این اختلال ژنتیکی خود اطلاع داشته باشند.

در آزمایشگاه ژنتیک پزشکی سیتوژنوم، آگاهی از وضعیت ناقلیت تالاسمی را یکی از گام‌های مهم برای تصمیم‌گیری آگاهانه پیش از ازدواج و بارداری می‌دانیم. انجام آزمایش تالاسمی قبل از ازدواج، بررسی دقیق ناقل بودن زوج‌ها و در صورت نیاز، آزمایش‌های ژنتیک و مشاوره تخصصی می‌تواند به شناسایی زوج‌های در معرض خطر و کاهش احتمال تولد فرزند مبتلا به انواع شدید تالاسمی کمک کند. در ادامه، با انواع تالاسمی، تفاوت تالاسمی مینور و ماژور، روش‌های تشخیص و اهمیت بررسی ژنتیکی زوج‌ها آشنا می‌شوید.


تالاسمی چیست؟

تالاسمی (Thalassemia) گروهی از اختلالات ژنتیکی خون است که در آن‌ها تولید یک یا چند زنجیره از پروتئین گلوبین در هموگلوبین کاهش می‌یابد یا متوقف می‌شود. این اختلال باعث کاهش تولید هموگلوبین طبیعی و در نتیجه بروز کم‌خونی با شدت‌های متفاوت می‌شود.

هموگلوبین پروتئینی درون گلبول‌های قرمز خون است که وظیفه انتقال اکسیژن به اندام‌ها و بافت‌های بدن را بر عهده دارد. هموگلوبین اصلی در افراد بالغ، یعنی HbA، از دو زنجیره آلفا و دو زنجیره بتا تشکیل شده است. کاهش تولید هرکدام از این زنجیره‌ها می‌تواند باعث ایجاد نوع متفاوتی از تالاسمی شود.

تالاسمی یک بیماری ارثی است؛ یعنی تغییرات ژنتیکی مرتبط با آن می‌توانند از والدین به فرزندان منتقل شوند. شدت بیماری به نوع تالاسمی، تعداد ژن‌های درگیر و نوع تغییرات ژنتیکی بستگی دارد. بعضی افراد فقط ناقل تالاسمی هستند و علامت خاصی ندارند، اما در برخی افراد بیماری به شکل شدید بروز می‌کند و به درمان‌های مداوم نیاز دارد.

در آزمایشگاه ژنتیک پزشکی سیتوژنوم، بررسی ناقلیت تالاسمی و ارزیابی خطر انتقال آن به فرزندان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ به‌خصوص برای زوج‌هایی که قصد ازدواج یا فرزندآوری دارند.


علت ژنتیکی تالاسمی چیست؟

تالاسمی در اثر تغییرات ژنتیکی (Mutation) در ژن‌های مسئول ساخت زنجیره‌های آلفا یا بتای گلوبین ایجاد می‌شود. این تغییرات می‌توانند تولید زنجیره گلوبین را کاهش دهند یا به‌طور کامل متوقف کنند.

در حالت طبیعی، زنجیره‌های آلفا و بتا باید به نسبت مشخصی تولید شوند تا هموگلوبین عملکرد مناسبی داشته باشد. اگر تولید یکی از این زنجیره‌ها کاهش پیدا کند، تعادل میان زنجیره‌ها به هم می‌خورد. زنجیره‌هایی که به دلیل این عدم تعادل بیش از مقدار موردنیاز تولید شده‌اند، ممکن است در گلبول قرمز تجمع پیدا کنند و به آن آسیب بزنند. در نتیجه، گلبول‌های قرمز زودتر تخریب می‌شوند و تولید مؤثر آن‌ها نیز کاهش می‌یابد.

دو گروه اصلی تالاسمی عبارت‌اند از:

  • آلفا تالاسمی:در اثر حذف یا تغییر در ژن‌های مسئول تولید زنجیره آلفا ایجاد می‌شود.
  • بتا تالاسمی:در اثر تغییرات ژن HBB، مسئول تولید زنجیره بتا، ایجاد می‌شود.

تایپ آلفا و بتا تالاسمی چیست؟

تالاسمی بر اساس نوع زنجیره گلوبین درگیر به دو گروه اصلی آلفا و بتا تقسیم می‌شود. هرکدام از این گروه‌ها انواع خفیف و شدید دارند و احتمال ابتلای فرزند در آن‌ها به ترکیب ژنتیکی پدر و مادر بستگی دارد.

آلفا تالاسمی

آلفا تالاسمی در اثر حذف یا تغییر در ژن‌های تولیدکننده زنجیره آلفا ایجاد می‌شود. هر فرد معمولاً چهار نسخه از ژن‌های آلفاگلوبین دارد؛ دو نسخه روی هر کروموزوم ۱۶. شدت بیماری به تعداد نسخه‌های درگیر و نحوه قرارگیری آن‌ها روی کروموزوم‌ها بستگی دارد.

  • حذف یا غیرفعال شدن یک ژن: فرد ناقل خاموش است و معمولاً علامتی ندارد.
  • حذف یا غیرفعال شدن دو ژن: فرد به آلفا تالاسمی مینور یا صفت آلفا تالاسمی مبتلا است. ممکن است کم‌خونی خفیف یا کوچک بودن گلبول‌های قرمز دیده شود، اما اغلب علائم قابل‌توجهی وجود ندارد.
  • حذف یا غیرفعال شدن سه ژن: بیماری هموگلوبین H ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث کم‌خونی متوسط تا شدید، زردی، بزرگی طحال و گاهی نیاز به تزریق خون شود.
  • حذف یا غیرفعال شدن هر چهار ژن: شدیدترین نوع آلفا تالاسمی ایجاد می‌شود که به آن سندرم هیدروپس جنینی هموگلوبین بارت (Hb Bart's hydrops fetalis) گفته می‌شود. این وضعیت معمولاً با کم‌خونی بسیار شدید جنین و تجمع مایع در بافت‌های بدن همراه است و می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.

بتا تالاسمی

بتا تالاسمی در اثر تغییرات ژن HBB روی کروموزوم ۱۱ ایجاد می‌شود. این تغییرات ممکن است تولید زنجیره بتا را کاهش دهند یا متوقف کنند. بر اساس شدت اختلال، بتا تالاسمی به انواع مینور، اینترمدیا و ماژور تقسیم می‌شود.

بتا تالاسمی مینور

بتا تالاسمی مینور زمانی ایجاد می‌شود که فرد یک نسخه معیوب از ژن HBB را داشته باشد. این افراد معمولاً ناقل بیماری هستند و اغلب زندگی طبیعی دارند.

ویژگی‌های احتمالی عبارت‌اند از:

  • نداشتن علامت یا داشتن کم‌خونی خفیف
  • کاهش MCV و MCH در آزمایش خون
  • کوچک‌تر بودن گلبول‌های قرمز
  • معمولاً طبیعی بودن فعالیت‌های روزمره و رشد جسمی

بتا تالاسمی مینور معمولاً به تزریق خون نیاز ندارد. بااین‌حال، تشخیص آن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اگر هر دو والد ناقل بتا تالاسمی باشند، احتمال تولد فرزند مبتلا به بتا تالاسمی وجود دارد.

بتا تالاسمی اینترمدیا

بتا تالاسمی اینترمدیا از نظر شدت بین نوع مینور و ماژور قرار می‌گیرد. شدت کم‌خونی در این افراد متفاوت است و ممکن است در دوره‌هایی از زندگی به تزریق خون نیاز داشته باشند.

علائم احتمالی شامل کم‌خونی متوسط، خستگی، بزرگی طحال، اختلال رشد و در برخی افراد تغییرات استخوانی است.

بتا تالاسمی ماژور

بتا تالاسمی ماژور یکی از شدیدترین شکل‌های بتا تالاسمی است. این بیماری معمولاً در ماه‌های ابتدایی زندگی و پس از کاهش هموگلوبین جنینی خود را نشان می‌دهد.

علائم و عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

  • کم‌خونی شدید و رنگ‌پریدگی
  • خستگی و ضعف
  • اختلال رشد و وزن‌گیری
  • زردی و بزرگی کبد و طحال
  • تغییر شکل استخوان‌های صورت و جمجمه در اثر افزایش فعالیت مغز استخوان
  • نیاز منظم به تزریق خون
  • تجمع آهن در اندام‌هایی مانند قلب، کبد و غدد درون‌ریز در اثر تزریق‌های مکرر خون

تزریق خون منظم و درمان کاهنده آهن از بخش‌های مهم کنترل بتا تالاسمی ماژور هستند.


تفاوت تالاسمی مینور و ماژور چیست؟

مهم‌ترین تفاوت تالاسمی مینور و ماژور در شدت کم‌خونی و نیاز به درمان است. افراد مبتلا به تالاسمی مینور معمولاً ناقل بیماری هستند و ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند؛ اما تالاسمی ماژور یک بیماری شدید است که می‌تواند به تزریق خون منظم و مراقبت پزشکی طولانی‌مدت نیاز داشته باشد.

ویژگی

تالاسمی مینور

تالاسمی ماژور

وضعیت ژنتیکی

معمولاً یک نسخه معیوب از ژن

معمولاً دو نسخه معیوب از ژن

شدت کم‌خونی

خفیف یا بدون علامت

شدید

علائم

اغلب بدون علامت یا خستگی خفیف

رنگ‌پریدگی، ضعف و اختلال رشد

تزریق خون

معمولاً نیاز ندارد

معمولاً به تزریق خون منظم نیاز دارد

عوارض

معمولاً محدود

احتمال آسیب اندام‌ها و تجمع آهن

نکته مهم این است که تالاسمی مینور به معنی ابتلا به نوع شدید بیماری نیست؛ اما ناقل بودن فرد باید پیش از ازدواج یا بارداری بررسی شود.


انجام آزمایش خون قبل از ازدواج برای بررسی ناقلیت تالاسمی زوج‌ها

تالاسمی به‌ویژه در ایران و کشورهای اطراف دریای مدیترانه، خاورمیانه و بخش‌هایی از آسیا شیوع قابل‌توجهی دارد. به همین دلیل، غربالگری تالاسمی پیش از ازدواج یکی از اقدامات مهم بهداشتی برای شناسایی زوج‌های در معرض خطر است.

بسیاری از افراد مبتلا به تالاسمی مینور هیچ علامت مشخصی ندارند و ممکن است تا زمان انجام آزمایش‌های پیش از ازدواج از ناقل بودن خود اطلاع نداشته باشند. در بعضی موارد، زوج‌ها برای نخستین بار هنگام انجام آزمایش خون پیش از عقد متوجه می‌شوند که یکی یا هر دوی آن‌ها ناقل تالاسمی هستند.

آزمایش‌های اولیه معمولاً شامل موارد زیر هستند:

  • CBC:برای بررسی تعداد گلبول‌های قرمز، هموگلوبین و شاخص‌هایی مانند MCV و MCH
  • بررسی هموگلوبین:مانند الکتروفورز هموگلوبین یا روش‌های دقیق‌تر مانند HPLC برای شناسایی الگوی هموگلوبین و افزایش HbA2
  • آزمایش‌های تکمیلی:در صورت نیاز، برای افتراق تالاسمی از کمبود آهن یا بررسی انواع آلفا و بتا تالاسمی
  • آزمایش ژنتیک:در مواردی که نتیجه آزمایش‌های معمول کافی نباشد یا لازم باشد نوع دقیق تغییر ژنتیکی مشخص شود

آزمایش CBC به‌تنهایی برای تشخیص قطعی همه انواع تالاسمی کافی نیست. برای مثال، برخی ناقلان آلفا تالاسمی ممکن است نتیجه طبیعی در بررسی هموگلوبین داشته باشند. بنابراین، تفسیر نتایج باید با توجه به سابقه خانوادگی و سایر آزمایش‌ها انجام شود.


منظور از اینکه خون دختر و پسر به هم می‌خورد یا نه چیست؟

عبارت «خون دختر و پسر به هم می‌خورد یا نه» اصطلاحی رایج در میان خانواده‌هاست که معمولاً به بررسی ناقلیت تالاسمی در زوج‌ها اشاره دارد؛ نه سازگاری گروه خونی یا مثبت و منفی بودن Rh.

در این بررسی مشخص می‌شود که آیا هر دو نفر ناقل تالاسمی هستند یا خیر و در صورت ناقل بودن، به کدام نوع تالاسمی مبتلا هستند.

برای مثال، ممکن است هر دو نفر در آزمایش خون، تالاسمی مینور داشته باشند؛ اما یکی ناقل آلفا تالاسمی و دیگری ناقل بتا تالاسمی باشد. در چنین شرایطی، نمی‌توان صرفاً با دیدن عبارت «تالاسمی مینور» درباره خطر ابتلای فرزند تصمیم‌گیری کرد.

تشخیص دقیق به بررسی نوع تالاسمی و در موارد لازم، شناسایی تغییرات ژنتیکی هر دو نفر نیاز دارد. آزمایش‌های تخصصی خون و آزمایش ژنتیک می‌توانند مشخص کنند که زوج‌ها از نظر نوع تالاسمی چه ترکیب ژنتیکی دارند و آیا در معرض خطر تولد فرزند مبتلا به نوع شدید بیماری هستند یا خیر.


اگر زوج‌ها هم‌تایپ یا غیرهم‌تایپ باشند، چه اتفاقی می‌افتد؟

نتیجه بررسی ژنتیکی زوج‌ها در تعیین احتمال ابتلای فرزند به تالاسمی اهمیت زیادی دارد. صرف اینکه هر دو نفر تالاسمی مینور دارند، برای تعیین خطر کافی نیست؛ نوع تالاسمی و تغییرات ژنتیکی هر دو نفر باید مشخص شود.

اگر هر دو نفر ناقل بتا تالاسمی باشند:

در صورتی که هر دو والد یک نسخه بیماری‌زای ژن HBB داشته باشند، در هر بارداری احتمال‌های زیر وجود دارد:

  • ۲۵درصد احتمال به ارث بردن دو نسخه بیماری‌زای ژن و ابتلای فرزند به بتا تالاسمی
  • ۵۰درصد احتمال ناقل بودن فرزند و ابتلا به تالاسمی مینور
  • ۲۵درصد احتمال به ارث بردن دو نسخه طبیعی ژن و ناقل نبودن فرزند

شدت بیماری در فرزند به نوع واریانت‌های ژنتیکی به ارث رسیده از پدر و مادر بستگی دارد. در بسیاری از ترکیب‌های پرخطر، بیماری به شکل بتا تالاسمی ماژور بروز می‌کند؛ اما برخی ترکیب‌های ژنتیکی ممکن است باعث شکل خفیف‌تر یا اینترمدیا شوند.

این احتمال‌ها در هر بارداری مستقل هستند؛ یعنی تولد یک فرزند سالم یا ناقل، احتمال بارداری بعدی را تغییر نمی‌دهد.


اگر زوج‌ها ناقل انواع متفاوت تالاسمی باشند:

برای مثال، اگر یکی ناقل آلفا تالاسمی و دیگری ناقل بتا تالاسمی باشد، خطر ابتلای فرزند به بیماری شدید به‌صورت خودکار مشابه وضعیت دو والد ناقل بتا تالاسمی نیست. بااین‌حال، خطر دقیق به نوع واریانت‌ها و وضعیت ژنتیکی هر دو نفر بستگی دارد. هم‌زمانی آلفا و بتا تالاسمی نیز می‌تواند بر شدت برخی ویژگی‌های خونی اثر بگذارد.

در آلفا تالاسمی نیز صرفاً متفاوت یا مشابه بودن عنوان تشخیص کافی نیست. محل حذف ژن‌ها و آرایش آن‌ها روی کروموزوم‌ها اهمیت دارد؛ برای مثال، تفاوت میان حذف دو ژن روی یک کروموزوم و حذف یک ژن روی هر دو کروموزوم می‌تواند در ارزیابی خطر بارداری مؤثر باشد.


توجه به ضوابط وزارت بهداشت در ازدواج زوج‌های در معرض خطر

در برنامه پیشگیری از بتا تالاسمی ماژور در ایران، زوج‌هایی که نتایج غربالگری آن‌ها احتمال ناقل بودن هر دو نفر را مطرح می‌کند، برای بررسی تکمیلی و مشاوره ژنتیک ارجاع می‌شوند. در صورت تأیید خطر ژنتیکی، بررسی‌های تخصصی برای شناسایی تغییرات ژنتیکی خانوادگی انجام می‌شود.

در صورتی که زوج پرخطر ازدواج کنند و قصد بارداری داشته باشند، لازم است پیش از هر بارداری برای انجام تشخیص ژنتیکی پیش از تولد برنامه‌ریزی کنند. در این مسیر، ابتدا تغییرات ژنتیکی والدین مشخص می‌شود و سپس در هر بارداری، آزمایش ژنتیک روی نمونه جنینی انجام می‌گیرد تا وضعیت ابتلای جنین بررسی شود.

در برخی مراحل اجرایی برنامه‌های غربالگری ممکن است تعهد به پیگیری آزمایش‌های ژنتیکی و تشخیص پیش از تولد نیز مطرح شود؛ اما جزئیات و الزام آن باید بر اساس دستورالعمل اجرایی جاری وزارت بهداشت و مرکز مسئول بررسی شود. بنابراین، نمی‌توان بدون بررسی متن آخرین دستورالعمل، ارائه تعهدنامه را برای همه زوج‌ها یک الزام یکسان دانست.

این بررسی‌ها باید پیش از بارداری برنامه‌ریزی شوند؛ زیرا تشخیص پیش از تولد به شناسایی دقیق تغییرات ژنتیکی والدین و انجام آزمایش هدفمند روی نمونه جنینی نیاز دارد.


علائم تالاسمی چیست؟

علائم تالاسمی به نوع بیماری و شدت اختلال در تولید زنجیره‌های گلوبین بستگی دارد. افراد ناقل ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا فقط کم‌خونی خفیف داشته باشند. در انواع شدید، علائم معمولاً از دوران کودکی ظاهر می‌شوند.

مهم‌ترین علائم تالاسمی عبارت‌اند از:

  • رنگ‌پریدگی پوست
  • خستگی و ضعف
  • کاهش توانایی فعالیت بدنی
  • زردی پوست و سفیدی چشم
  • بزرگی طحال و کبد
  • اختلال رشد و وزن‌گیری در کودکان
  • تغییر شکل استخوان‌ها در موارد شدید
  • افزایش احتمال تجمع آهن در اندام‌ها در اثر تزریق‌های مکرر خون

وجود این علائم به‌تنهایی به معنی ابتلا به تالاسمی نیست و تشخیص به آزمایش خون و در صورت نیاز بررسی ژنتیکی نیاز دارد.


روش‌های تشخیص تالاسمی چیست؟

تشخیص تالاسمی با ترکیبی از آزمایش‌های خون، بررسی هموگلوبین و در موارد لازم آزمایش ژنتیک انجام می‌شود. انتخاب روش مناسب به نوع تالاسمی، سن فرد، سابقه خانوادگی و نتایج آزمایش‌های اولیه بستگی دارد.

۱. آزمایش CBC

در آزمایش شمارش کامل سلول‌های خون، شاخص‌هایی مانند MCV و MCH بررسی می‌شوند. کاهش این شاخص‌ها می‌تواند نشانه تالاسمی یا کمبود آهن باشد؛ بنابراین، به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.

۲. بررسی اسمیر خون محیطی

در اسمیر خون، شکل و اندازه گلبول‌های قرمز بررسی می‌شود. در برخی انواع تالاسمی، گلبول‌های قرمز کوچک، کم‌رنگ و با شکل‌های غیرطبیعی دیده می‌شوند.

۳. الکتروفورز هموگلوبین یا HPLC

این آزمایش‌ها برای بررسی انواع هموگلوبین و شناسایی الگوهای غیرطبیعی استفاده می‌شوند. افزایش HbA2 یکی از یافته‌های مهم در تشخیص بتا تالاسمی مینور است. البته نتیجه طبیعی این آزمایش‌ها، آلفا تالاسمی را به‌طور کامل رد نمی‌کند.

۴. آزمایش ژنتیک تالاسمی

آزمایش ژنتیک برای شناسایی تغییرات ژن‌های مرتبط با تالاسمی انجام می‌شود. در آلفا تالاسمی، ژن‌های HBA1 و HBA2 و در بتا تالاسمی، ژن HBB بررسی می‌شوند.

این آزمایش به‌ویژه در شرایط زیر اهمیت دارد:

  • مشخص نبودن نوع تالاسمی با آزمایش‌های معمول
  • ناقل بودن هر دو نفر در زوج‌های در آستانه ازدواج
  • وجود سابقه خانوادگی تالاسمی
  • نیاز به تعیین دقیق خطر ابتلای فرزند
  • برنامه‌ریزی برای تشخیص پیش از تولد


آیا تالاسمی قابل پیشگیری است؟

تالاسمی یک بیماری ژنتیکی است و نمی‌توان از انتقال تغییرات ژنتیکی آن به‌طور طبیعی جلوگیری کرد؛ اما با شناسایی ناقلان پیش از ازدواج یا بارداری و انجام مشاوره ژنتیک می‌توان خطر تولد فرزند مبتلا به انواع شدید تالاسمی را ارزیابی و مدیریت کرد.

مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

  • انجام آزمایش‌های غربالگری تالاسمی پیش از ازدواج
  • بررسی تکمیلی زوج‌هایی که هر دو ناقل هستند
  • شناسایی دقیق واریانت‌های ژنتیکی در والدین
  • مشاوره ژنتیک پیش از بارداری
  • استفاده از روش‌های تشخیصی پیش از تولد در بارداری‌های پرخطر
  • بررسی امکان استفاده از تشخیص ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی (PGT-M) در شرایط مناسب


آیا می‌توان قبل از تولد، تالاسمی جنین را تشخیص داد؟

بله. اگر هر دو والد ناقل تغییرات ژنتیکی مرتبط با تالاسمی باشند، می‌توان با استفاده از روش‌های تشخیصی پیش از تولد، وضعیت ژنتیکی جنین را بررسی کرد.

برای این کار ابتدا باید تغییرات ژنتیکی هر دو والد مشخص شود. سپس در صورت بارداری، نمونه‌برداری از پرزهای جفتی (CVS) یا آمنیوسنتز، بر اساس سن بارداری و نظر پزشک، انجام می‌شود تا آزمایش ژنتیک هدفمند روی نمونه جنینی صورت گیرد.

در برخی زوج‌ها نیز پس از شناسایی واریانت‌های بیماری‌زا، امکان استفاده از روش PGT-M وجود دارد. در این روش، جنین‌ها پیش از انتقال به رحم از نظر تغییرات ژنتیکی مشخص‌شده بررسی می‌شوند.

انتخاب روش مناسب به نوع تالاسمی، تغییرات ژنتیکی والدین و شرایط پزشکی زوج بستگی دارد و باید با مشاوره ژنتیک انجام شود.


درمان تالاسمی چگونه انجام می‌شود؟

درمان تالاسمی به نوع و شدت بیماری بستگی دارد. افراد مبتلا به تالاسمی مینور معمولاً به درمان اختصاصی نیاز ندارند؛ اما انواع شدید ممکن است به مراقبت‌های طولانی‌مدت نیاز داشته باشند.

مهم‌ترین روش‌های درمانی عبارت‌اند از:

  • تزریق خون: برای جبران کم‌خونی در افراد مبتلا به انواع شدید تالاسمی
  • داروهای کاهنده آهن: برای جلوگیری از تجمع آهن ناشی از تزریق‌های مکرر خون
  • پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز: در برخی بیماران واجد شرایط می‌تواند یک روش درمانی بالقوه با هدف درمان قطعی باشد.
  • مراقبت‌های چندتخصصی: برای بررسی سلامت قلب، کبد، غدد درون‌ریز، استخوان‌ها و رشد کودکان
  • ژن درمانی: اخیراً ژن درمانی برای بیماری تالاسمی انجام می‌شود که نتایج نشان می‌دهد علائم بیماران ماژور بسیار کاهش یافته و نیازشان به دارو و دریافت خون کمتر شده است.

مصرف مکمل آهن در افراد مبتلا به تالاسمی نباید بدون بررسی وضعیت آهن بدن انجام شود؛ زیرا کم‌خونی ناشی از تالاسمی لزوماً به معنی کمبود آهن نیست و مصرف غیرضروری آهن می‌تواند زیان‌آور باشد.


آزمایش ژنتیک تالاسمی و مشاوره ژنتیک در آزمایشگاه سیتوژنوم

تشخیص ناقلیت تالاسمی پیش از ازدواج و مشخص کردن نوع ژنتیکی آن، نقش مهمی در پیشگیری از تولد فرزند مبتلا به تالاسمی شدید دارد. به همین دلیل، اگر در آزمایش خون شما یا همسرتان نشانه‌ای از تالاسمی مینور دیده شده است، بهتر است پیش از بارداری وضعیت ژنتیکی هر دو نفر به‌طور دقیق بررسی شود.

در آزمایشگاه ژنتیک پزشکی سیتوژنوم، خدمات بررسی ژنتیکی تالاسمی و مشاوره ژنتیک با توجه به شرایط هر فرد و زوج ارائه می‌شود. این بررسی‌ها می‌توانند به شناسایی ناقلان، تعیین نوع آلفا یا بتا تالاسمی، تأیید تشخیص بیماری و ارزیابی احتمال انتقال آن به فرزندان کمک کنند.

اگر هر دو نفر ناقل تالاسمی هستید یا در خانواده سابقه ابتلا به تالاسمی وجود دارد، مشاوره ژنتیک پیش از ازدواج یا بارداری به شما کمک می‌کند با آگاهی از خطرهای احتمالی، درباره روش‌های تشخیصی و پیشگیری تصمیم بگیرید.


سوالات متداول درباره تالاسمی

آیا تالاسمی مینور خطرناک است؟

تالاسمی مینور معمولاً بیماری شدیدی محسوب نمی‌شود و بسیاری از افراد ناقل آن بدون علامت هستند. بااین‌حال، تشخیص ناقلیت پیش از ازدواج اهمیت دارد؛ زیرا در صورت ناقل بودن هر دو والد، احتمال تولد فرزند مبتلا به تالاسمی شدید وجود دارد.

اگر هر دو نفر تالاسمی مینور داشته باشند، حتماً فرزندشان ماژور می‌شود؟

خیر. خطر به نوع تالاسمی و تغییرات ژنتیکی هر دو نفر بستگی دارد. اگر هر دو والد ناقل بتا تالاسمی باشند، در هر بارداری احتمال به ارث بردن دو نسخه بیماری‌زای ژن و ابتلای فرزند به بتا تالاسمی ۲۵ درصد است. شدت بیماری نیز به نوع ترکیب ژنتیکی والدین بستگی دارد.

آیا آلفا تالاسمی و بتا تالاسمی با هم تفاوت دارند؟

بله. آلفا تالاسمی در اثر تغییرات ژن‌های HBA1 و HBA2 و بتا تالاسمی در اثر تغییرات ژن HBB ایجاد می‌شود. شدت بیماری و الگوی انتقال ژنتیکی آن‌ها نیز متفاوت است.

آیا آزمایش خون معمولی برای تشخیص تالاسمی کافی است؟

آزمایش CBC می‌تواند نشانه‌هایی مانند کاهش MCV و MCH را مشخص کند، اما برای تشخیص همه انواع تالاسمی کافی نیست. در صورت نیاز، بررسی هموگلوبین و آزمایش ژنتیک انجام می‌شود.

آیا تالاسمی مینور با کمبود آهن اشتباه گرفته می‌شود؟

بله. هر دو وضعیت ممکن است باعث کوچک شدن گلبول‌های قرمز و کاهش MCV شوند. برای افتراق آن‌ها باید نتایج CBC، بررسی وضعیت آهن و در صورت نیاز آزمایش‌های تخصصی هموگلوبین بررسی شوند.

آیا تالاسمی ماژور درمان قطعی دارد؟

درمان‌هایی مانند تزریق خون و داروهای کاهنده آهن به کنترل بیماری کمک می‌کنند. پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز نیز در برخی بیماران واجد شرایط می‌تواند امکان درمان با هدف ریشه‌کنی بیماری را فراهم کند.

 

نویسنده و مترجم: دکتر سارا فرخی متخصص ژنتیک


منابع علمی

1.    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1426/

2.    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1435/

3.    https://www.nhs.uk/conditions/thalassaemia/diagnosis/

4.    https://www.nhs.uk/conditions/thalassaemia/carriers

5.    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK585044

6.    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC527686

7.    https://jcs.tbzmed.ac.ir/FullHtml/jcs-30193      



تالاسمی آلفا

تالاسمی بتا

تالاسمی مینور و لاغری

ثبت دیدگاه

ثبت پاسخ برای دیدگاه

نظرات شما

اولین دیدگاه را شما ثبت کنید!

{{ reply.name }}

{{ reply.content }}

{{ item.content }}

{{ item.name }}
{{ item.created_at_for_user }}